Υπάρχει ένα θεατρικό είδος το οποίο άργησε πολύ να μας επισκεφθεί στην Κύπρο, αλλά και τώρα που πλέον μας «έκανε την τιμή», ακόμη δεν το έχουμε κατανοήσει αρκετά για να αντιληφθούμε τους κώδικές του. Αυτό είναι το stand-up comedy:
Ένας άνθρωπος, μία σκηνή, ένα κοινό· μία πολύ ευχάριστη για τους θεατές διαδικασία, αλλά μια πολύ δύσκολη συνθήκη για να τη διαχειριστεί ο καλλιτέχνης.
Έναν τέτοιο καλλιτέχνη, από τους πρώτους που «σύστησαν» το stand-up στο κυπριακό κοινό, είχα προσφάτως καλεσμένο στη σειρά των vidcast του Oloi Media, την οποία σειρά συνεχώς εμπλουτίζουμε με συζητήσεις με ανθρώπους που έχουν πράγματα να μας πουν και εμείς με τη σειρά μας θέλουμε να τα ακούμε.
Ο λόγος για τον Γιώργο Κυριάκου.
Ο Γιώργος Κυριάκου είναι απόφοιτος της Δραματικής Σχολής του Εθνικού Θεάτρου, καθώς και κάτοχος μεταπτυχιακού από το RCSSD του Λονδίνου στο Actor Training and Coaching. Είχε συμμετάσχει σε αρκετές θεατρικές παραστάσεις πριν τον «κερδίσει» το stand-up και του αφοσιωθεί σχεδόν αποκλειστικά.
Δεν θα πω ψέματα. Τον Γιώργο τον ήξερα· είχαμε συναντηθεί ξανά, και κατ’ ιδίαν και στο ραδιόφωνο, σε άλλη συνέντευξη. Και παρ’ όλο που θα ήταν υπερβολικός ο όρος «φίλος», ωστόσο είναι σίγουρα ένας άνθρωπος που πάντα χαιρόμουν να συναντώ, και πάντα είχαμε πράγματα να πούμε — τόσο για την κωμωδία όσο και για άλλα θέματα. Αυτό έγινε και σε αυτή την «επαγγελματική» μας συνάντηση. Είχαμε πράγματα να πούμε.
Θεωρώ ότι το πιο σημαντικό στις επαφές των ανθρώπων είναι η οικειότητα· η ζεστασιά· το αναμεταξύ τους «κούμπωμα». Όλα εκείνα που θα σε κάνουν να νιώσεις από την πρώτη στιγμή ότι με αυτόν τον άνθρωπο θέλεις να μιλήσεις, έχεις πράγματα να πεις και θα τα πεις υπό συνθήκες που θα σου είναι ευχάριστες.
Αυτό ισχύει κάθε φορά που συναντιόμαστε με τον Γιώργο.
Ο Γιώργος Κυριάκου είναι ένας άνθρωπος που έχει πολύ ξεκάθαρη εικόνα και θεώρηση γι’ αυτό που κάνει και θεωρώ πως είναι ο ιδανικός άνθρωπος για να σου μιλήσει για την κωμωδία του stand up και να καταλάβεις τι είναι.
Αφού λοιπόν ξεπεράσαμε τα διαδικαστικά και τις απαραίτητες φιλοφρονήσεις τις οποίες συναντάς στις αρχές των συνεντεύξεων, ξεκινήσαμε να μιλάμε για την κωμωδία· για αυτόν τον γνωστό άγνωστο που ονομάζεται stand-up comedy. Κατ’ αρχάς ξεκαθάρισε (για άλλη μία φορά) ότι το stand-up δεν είναι η κατάσταση που ένας αστείος τύπος ανεβαίνει στη σκηνή και σκαρώνει αστεία εκείνη τη στιγμή για να γελάσει ο κόσμος. Το stand-up είναι μία σκηνοθετημένη θεατρική παράσταση με σενάριο, με υιοθετημένη περσόνα από τον κωμικό και γραμμένο κείμενο.
Μας ενημέρωσε ότι ο ηθοποιός ανεβαίνει στη σκηνή και παρουσιάζει την παράστασή του προσαρμόζοντας το κείμενο (στο μέτρο που του το επιτρέπει το ίδιο το κείμενο) στο κοινό, και ταυτόχρονα καλείται να παρασύρει το κοινό στα «χωράφια» του· εκεί όπου η κωμωδία του γίνεται κατανοητή, που έχει λόγο ύπαρξης και τρόπο να σε κάνει να γελάσεις.
Μας ενημέρωσε επίσης πως το stand-up στην Κύπρο δεν έχει τη δυνατότητα να βιοπορίσει τον κωμικό και αυτό —συμπληρώνω εγώ— είναι κάτι που προσδίδει ακόμα μεγαλύτερη σημασία στην δουλειά όσων το εξασκούν. Διότι κατά πως φαίνεται η γοητεία του stand up είναι πιο ισχυρή από τoν αντίκτυπο στο πορτοφόλι του καλλιτέχνη.
Μας μίλησε για τη mainstream κωμωδία της «συνομοταξίας Σεφερλή», για το πόσο παιδευμένο είναι το κυπριακό κοινό στην κωμωδία του stand up και πόσο συνεχίζει να εκπαιδεύεται, για την «κατάρα» του κωμικού να είναι 24 ώρες το 24ωρο διαθέσιμος ως κωμικός: «Πες ένα αστείο κωμικέ όσο σου βαράω το ντέφι». Μας μίλησε για τα «μεγάλα του αυτιά» δίπλα σε ένα πλασματικά τοποθετημένο μεγάλο εγώ, για την εντιμότητα του κωμικού στο να τσαλακώνει τον εαυτό του όχι καρτουνίστικα αλλά οργανικά, για το ποιο κοινό είναι πιο δύσκολο και πολλά άλλα. Και όλα με την υπεύθυνη «φωνή» του καλλιτέχνη που παίρνει την τέχνη του πολύ πιο σοβαρά απ’ όσο ίσως την ίδια τη ζωή.
Ο Γιώργος Κυριάκου είναι ένας άνθρωπος που μιλάει για το stand-up με απαράμιλλη σοβαρότητα και δεν σου επιτρέπει σε καμία στιγμή να υποβαθμίσεις την αξία του. Διότι (και θα το πω εγώ που είμαι απλά θεατής) όντως το stand-up είναι ένα πολύ σοβαρό είδος κωμωδίας και παράλληλα ένα πολύ δύσκολο είδος κωμωδίας.
Σοβαρό διότι, όπως μας είπε ο Γιώργος, ο κωμικός καλείται να μιλήσει για δύσκολα θέματα: κοινωνικά, πολιτικά, θρησκευτικά· θέματα που διχάζουν, που «καίνε», που είναι από φύσεως δύσκολο να τα ακουμπήσεις, πόσο μάλλον να «αστειευτείς» με αυτά — και ακόμη περισσότερο να προκαλέσεις και γέλιο. Είναι σοβαρό πράγμα η κωμωδία, διότι ο κωμικός καλείται να «διαχειριστεί» μόνος του ένα κοινό το οποίο αποτελείται από ανθρώπους εντελώς διαφορετικούς: με διαφορετική αντίληψη για το τι είναι αστείο, κάποιους πιο εύθικτους, κάποιους άλλους λιγότερο ή καθόλου εύθικτους, με τον καθένα να θέτει σε διαφορετικό επίπεδο το όριο του τι είναι προσβλητικό. Κάποιοι που χρειάζονται τον χρόνο τους για να ζεσταθούν· άλλοι που είναι ζεστοί από τη στιγμή που κάθονται· κ.ο.κ.
Και επίσης είναι δύσκολο —ΠΟΛΥ δύσκολο— το stand-up, διότι η όλη διαδικασία είναι δουλειά ενός και μόνο ανθρώπου. Ενός που έχει την ευθύνη του «θερμοστάτη» του κοινού, της ροής της παράστασης, του performance, των ανασών για να πάμε παρακάτω, των πάντων. Σε μία θεατρική παράσταση με πάνω από έναν ηθοποιούς, σε μια δύσκολη στιγμή ο ένας έχει τον άλλον: να του δώσει πάσα στην ατάκα, να πάρει χρόνο ώστε να φρεσκάρει τη δική του, να τον βοηθήσει αν κάτι ξεχάσει, αν υπάρξει κάποια αστοχία κ.τ.λ.
Στο stand-up δεν υπάρχει περιθώριο λάθους. Κι αν υπάρξει λάθος, ο ίδιος που το έκανε οφείλει να το διορθώσει. Να κουβαλήσει την παράσταση. Αν τα αστεία του «πεθάνουν», δηλαδή δεν έχουν επιτυχία ή αντίκτυπο, πρέπει μόνος του να διαχειριστεί τη δύσκολη στιγμή και να την προσπεράσει.
Το stand-up είναι, με λίγα λόγια, παράσταση του ενός για όλους, με όλη την ευθύνη να βαραίνει τον ίδιο. Αν πάνε καλά τα πράγματα, να χρεωθεί —ή να καρπωθεί— το αυτονόητο: «Ήρθαμε σε μία stand-up παράσταση· οφείλεις να μας κάνεις να γελάσουμε. Τα κατάφερες; Ωραία.» Αν δεν πάνε καλά, πάλι μόνος του θα χρεωθεί τον σταυρό που έχει να κουβαλήσει μέχρι να τελειώσει η παράσταση.
Αυτά μάθαμε από την κουβέντα μας με τον Γιώργο Κυριάκου, για την κωμωδία και όχι μόνο. Ένας άνθρωπος που μου μιλούσε για το παρελθόν του στην κωμωδία με τη θαλπωρή του γονιού που μεγαλώνει ένα παιδί· για το παρόν του σαν παιδί που ανυπομονεί να δείξει τα καινούργια του παιχνίδια (ΑΚΑ την καινούργια του παράσταση), ελπίζοντας ότι θα τα (ξανά)κάνει να γελάσουν· και για το μέλλον του στην κωμωδίαμε τη σοφία ανθρώπου που ξέρει ακριβώς ποιο δρόμο πρέπει να πάρει για να συναντήσει τη γνώση.
Χωρίς τυμπανοκρουσίες. Με δουλειά και σεβασμό πρώτα στην τέχνη του και βεβαίως στο κοινό του.
Διότι η κωμωδία είναι τελικά όντως μία πολύ σοβαρή υπόθεση, και ο Γιώργος το ξέρει, ίσως, καλύτερα απ’ όλους μας.
