Για πρώτη φορά στα χρονικά, ερευνητές παρατήρησαν ένα παρασιτικό είδος μυρμηγκιού να «στρέφει» τις εργάτριες μιας ξένης αποικίας εναντίον της ίδιας τους της βασίλισσας, μέχρι να τη διαμελίσουν και να ανοίξουν έτσι τον δρόμο για την κατάληψη του θρόνου από την εισβολέα.
Ο λεγόμενος κοινωνικός παρασιτισμός είναι γνωστός σε αρκετά είδη μυρμηγκιών, μελισσών και σφηκών: ορισμένα κλέβουν προνύμφες από γειτονικές φωλιές για να ενισχύσουν τη δική τους, ενώ άλλα θηλυκά εισβάλλουν σε ξένες αποικίες, σκοτώνουν τη βασίλισσα και αναλαμβάνουν τη θέση της.
Στην περίπτωση όμως δύο ειδών του γένους Lasius, ο παρασιτισμός αποδεικνύεται ακόμη πιο εκλεπτυσμένος και σκοτεινός, όπως περιγράφουν Ιάπωνες επιστήμονες σε μελέτη που δημοσιεύτηκε στο περιοδικό Current Biology.
Η ιστορία ξεκινά όταν ο ερασιτέχνης εντομολόγος Τάκου Σιμάντα βρίσκει στο πεδίο μια βασίλισσα Lasius orientalis και την τοποθετεί δίπλα σε αποικία του συγγενικού είδους Lasius flavus, την οποία διατηρεί στο σπίτι του. Η ξένη βασίλισσα παρατηρείται να αρπάζει εργάτριες της αποικίας και να τις τρίβει πάνω στο σώμα της, πιθανότατα για να «φορέσει» τη μυρωδιά τους και να γίνει αποδεκτή ως μέλος της αποικίας.
Όταν τελικά φτάνει στον θάλαμο της βασίλισσας-ξενιστή, η εισβολέας εκτοξεύει επανειλημμένα πάνω της ένα υγρό από την κοιλιά. Το υγρό αυτό εκτιμάται ότι περιέχει μυρμηκικό οξύ, μια ουσία που στα μυρμήγκια λειτουργεί ως χημικό σήμα κινδύνου.
Ο Κέιζο Τακασούκα, από το Πανεπιστήμιο του Κιούσου και συν-συγγραφέας της μελέτης, εξηγεί ότι ξενιστής και παράσιτο ανήκουν στο ίδιο γένος, επομένως αναγνωρίζουν το μυρμηκικό οξύ ως ένδειξη απειλής. Όταν η βασίλισσα καλύπτεται ξαφνικά με μεγάλη ποσότητα αυτής της ουσίας, οι εργάτριες φαίνεται να την αντιλαμβάνονται ως εχθρό της αποικίας – και επιτίθενται.
Ακολουθεί ένας αργός, βίαιος θάνατος: οι ίδιες οι κόρες της κόβουν τη βασίλισσα στα δύο, οδηγούμενες από το χημικό σήμα που έχει προκαλέσει η παρασιτική βασίλισσα.
Παρόμοιο σενάριο διαπιστώθηκε και σε άλλο ζευγάρι ειδών: οι βασίλισσες Lasius umbratus καταλαμβάνουν αποικίες του Lasius japonicus με την ίδια μέθοδο. Μετά την εξόντωση της αρχικής βασίλισσας, οι εισβολείς αρχίζουν να γεννούν αβγά και αφήνουν τις ξένες εργάτριες να αναθρέψουν τον νέο γόνο. Με τον χρόνο, τα άτομα του αρχικού είδους χάνονται και η παράσιτος μένει κυρίαρχη μαζί με τις δικές της κόρες.
Οι ερευνητές επισημαίνουν ότι αυτή η «υποκινούμενη μητροκτονία» απαλλάσσει τα παρασιτικά μυρμήγκια από την επίπονη και επικίνδυνη διαδικασία ίδρυσης μιας νέας αποικίας από το μηδέν. Επόμενος στόχος τους είναι να διαπιστώσουν αν παρόμοιες στρατηγικές χειραγώγησης εμφανίζονται και σε άλλα είδη κοινωνικών παρασίτων ανά τον κόσμο.
